Samenspel - sportclubs en gezondheidspromotie

Sinds 2010 doet het Departement Bewegingswetenschappen van de KU Leuven onderzoek naar de rol van sportclubs in gezondheidspromotie. Zo schreef dr. Meganck zijn doctoraat over dit onderwerp, onder begeleiding van prof. Seghers en prof. Scheerder. In wat volgt worden de resultaten van dit zesjarig onderzoekstraject zeer beknopt samengevat. Geïnteresseerde lezers worden uitgenodigd om contact op te nemen voor verdere informatie via

dr. Jeroen Meganck (jeroen.meganck@kuleuven.be)

prof. Jan Seghers (jan.seghers@kuleuven.be)

prof. Jeroen Scheerder (jeroen.scheerder@kuleuven.be)


De achtergrond

De sportclub is een van de belangrijkste spelers in de vrijetijdsbesteding van kinderen en jongeren. Vanuit de gezondheidspromotie is er dan ook een groeiende belangstelling in deze setting. Niet alleen dragen sportclubs bij tot de fysieke activiteit van de Vlaamse jeugd, ze hebben ook heel wat potentieel voor andere gezondheidsthema's. Zo kan er binnen of via sportclubs immers ook gewerkt worden rond evenwichtige voeding, voldoende slapen, vermijden van alcohol en tabak, mentaal en sociaal welbevinden...

Er zijn dus duidelijke argumenten waarom sportclubs mooi passen in het plaatje van de settingsgerichte aanpak van gezondheidspromotie, zoals aanbevolen door de Wereld Gezondheidsorganisatie1. Wel moet de vraag gesteld worden hoe de sportwereld zelf kijkt naar gezondheidspromotie. Zijn de sportclubs bereid om dit thema op te nemen in hun beleid en hun werking? Denken zij over de nodige capaciteiten te beschikken? Welke factoren bemoeilijken een dergelijke engagement? Het is op die en andere vragen dat de onderzoekslijn 'Gezonde Sportclub' een antwoord wilt geven.


De onderzoeksmethode

In samenwerking met de sportdiensten van de Vlaamse gemeenten en de Vlaamse Gemeenschapscommissie werden sportclubs uitgenodigd om deel te nemen aan een onderzoek waarbij hun visie op gezondheidspromotie bevraagd werd. Tot op heden gebeurde die meting al drie keer, met name bij 154 jeugdsportclubs in 20113, bij 156 clubs in 20124 en bij 473 clubs in 20155.

Tijdens de online-bevraging vulde een afgevaardigde van de club, meestal de secretaris of de voorzitter van de raad van beheer, verschillende vragenlijsten in. Centraal daarbij staat de Health Promoting Sports Club Index2. Dit instrument onderzoekt vier aspecten van gezondheidspromotie binnen een sportclub, met name i) het beleid, ii) de ideologie, iii) de praktijk en iv) de omgeving, en geeft ook een globale score, de HPSC-I. Daarnaast werden met de Perceived Motives Index en de Perceived Barriers Index3 ook vragen opgenomen over de redenen waarom sportclubs wel dan niet aan de slag gaan rond gezondheidspromotie.


De beknopte resultaten

Als de sportclubs worden geclassificeerd in drie categorieën, dan blijkt uit Figuur 1 duidelijk dat er nog werk aan de winkel is. Hoewel de situatie merkelijk verbeterde van 2011 naar 2015, scoort immers minder dan drie op tien sportclubs sterk op de globale oriëntatie ten aanzien van gezondheidspromotie. Wordt er meer in detail gekeken, dan blijkt dat er vooral nog vooruitgang te boeken valt op vlak van beleid en implementatie in de praktijk. Anders is het gesteld met de ideologie van de sportclubs, want de overgrote meerderheid ondersteunt de fair play en iedereen speelt visie.




Over het algemeen ondersteunen de vertegenwoordigers van de sportclubs in deze onderzoeken verschillende redenen waarom de integratie van gezondheidspromotie in club zinvol kan zijn: gezonde atleten presteren beter, men wil de club profileren als gezondheidsbevorderend...

Daartegenover staan enkele factoren die het sportclubs mogelijk moeilijker maken om deze nieuwe rol op te nemen. Gevraagd naar de belangrijkste barrière geeft een derde van de respondenten aan dat gezondheidspromotie geen prioriteit is in hun club. Een gebrek aan expertise wordt aangehaald door bijna een op vijf van de respondenten.


Samenwerking

Om het potentieel van sportclubs als gezondheidsbevorderende setting tot zijn recht te laten komen, is het aangewezen om sportclubs te ondersteunen in functie van deze nieuwe verwachtingen. Daarbij is het niet nodig dat sportclubs hun core-business opgeven, integendeel: aandacht voor gezondheidspromotie moet sportclubs net helpen om hun eigen doelen (bv. goede sportprestaties, uitbreiden van het ledenbestand...). Er is hier dan ook een belangrijke uitdaging weggelegd voor zowel de Vlaamse als de lokale overheden en voor de sector van de gezondheidspromotie.


Referenties

1 Wereld Gezondheidsorganisatie (1986). Ottawa Charter for Health Promotion. Geneva: World Health Organization.

2 Kokko S., Kannas L. & Villberg J. (2009). Health promotion profile of youth sports clubs in Finland: Club officials' and coaches' perceptions. Health Promotion International, 24, 26-35.

3 Meganck J., Scheerder J., Thibaut E. & Seghers J. (2015). Youth sports clubs' potential as health promoting setting. Profiles, motives and barriers. Health Education Journal, 74, 531-543.

4 Meganck J., Seghers J. & Scheerder J. (2016). Exploring strategies to improve the health promotion orientation of Flemish sports clubs. Health Promotion International. DOI 10.1093/heapro/daw004.


Meer lezen

Meganck J., Scheerder J., Seghers J. (2016). Gezondheidspromotie in sportclubs en sportfaciliteiten. Een onderbenut potentieel? In: Scheerder J., Borger J. (Eds.), bookseries: Sociaalwetenschappelijk onderzoek naar Bewegen & Sport, vol. 8: Sportutopia. Sociaalwetenschappelijk onderzoek tussen droom en daad. Gent: Academia Press, 143-155.

Meganck J., Seghers J., Scheerder J. (2016). Exploring strategies to improve the health promotion orientation of Flemish sports clubs. Health Promotion International, DOI 10.1093/heapro/daw004.

Kokko S., Donaldson A., Geidne S., Seghers J., Scheerder J., Meganck J., Lane A., Kelly B., Casey M., Eime R., Jari V., Kannas L. (2016). Piecing the puzzle together. Case studies of international research in health promting sports clubs. Global Health Promotion, 23 (Supp. 1), 75-84.

Meganck J., Scheerder J., Thibaut E., Seghers J. (2015). Youth sports clubs' potential as healht promoting setting. Profiles, motives and barriers. Health Education Journal, 74, 531-543.

Scheerder J., Seghers J., Meganck J., Vandermeerschen H., Vos S. (2015). Sportclubs in beeld. Resultaten van het Vlaamse Sportclub Panel 2.0 (VSP2.0). Beleid & Management in Sport (BMS), 23. Leuven: KU Leuven.

Scheerder J., Vandermeerschen H., Meganck J., Seghers J., Vos S. (2015). Sport clubs in Belgium. In: Breuer C., Hoekman R., Nagel S., van der Werff (Eds.), bookseries: Sports Economics, Management & Policy, vol 12, Sport clubs in Europe. A cross-national comparative perspective. Cham: Springer, 47-67.

Seghers J., Meganck J., Scheerder J. (2013). Ethisch verantwoord sporten. Beleid, acties en drempels in Vlaamse jeugdsportclubs. Tijdschrift voor Jeugd en Kinderrechten, 14, 105-119.

Seghers J., Scheerder J., Boen F, Thibaut E., Meganck J. (2012). Ethisch (en medisch verantwoord sporten in Vlaamse jeugdsportclubs. Een stand van zaken. Tijdschrift voor Lichamelijke opvoeding, 234, 12-16.

Seghers J., Scheerder J., Boen F., Thibaut E., Meganck J. (2012). Ethiek in/en jeugdsport. SupPORT: Tijdschrift voor Sport & Recht, Management, Beleid & Ethiek, 3, 26-29.

Seghers J., Scheerder J., Boen F., Thibaut E., Meganck J. (2012). Medisch en ethisch verantwoord sporten. Praktijkvoorbeelden in Vlaamse jeugdsportclubs. Beleid & Management in Sport (BMS), 13. Leuven: KU Leuven.

Seghers J., Scheerder J., Boen F., Thibaut E., Meganck J. (2012). Medisch en ethisch verantwoord sporten. Het promoten van fysiek, psychisch en sociaal welbevinden van jongeren in Vlaamse jeugdsportclubs. Beleid & Management in Sport (BMS), 12. Leuven: KU Leuven.